Vandaag ... (10) Today ... (10)

 For a summary in English, please scroll down

Vanuit commercieel oogpunt heeft de KLM er altijd aan gehecht met enige regelmaat de aandacht te (laten) vestigen op interessante mijlpaaltjes c.q. -palen. Een eerste vlucht naar een nieuwe bestemming, de eerste vlucht over de pool,

First KLM scheduled flight Amsterdam-Sana'a (Yemen) Oct. 28, 1992

de eerste vlucht naar Indië enz. Allemaal memorabele firsts. Maar sommige van die eerstelingen waren commercieel helemaal niet interessant en daar is dan ook zelden of nooit aandacht aan geschonken. Daarom is het hoog tijd er eentje voor het voetlicht halen al was het alleen omdat deze gebeurtenis vandaag precies 100 jaar geleden heeft plaatsgevonden.

Op 22 november 1895 wordt in Amersfoort ene Adriaan Pieter Johannes Pijl geboren. Hij is de zoon van Leendert Pijl, foerier bij de Huzaren, en zijn vrouw Cornelia Ulb. Na een aanvankelijke carrière als kantoorbediende te hebben nagestreefd, neemt Adriaan in 1915 dienst bij de Landstorm (niet te verwarren met het gelijknamige Duitse legeronderdeel tijdens WOII). Hij brengt het al snel tot sergeant en op 1 november 1918 wordt hij overgeplaatst naar het 5^e Regt. Infanterie waar hij een 5-jarige verbintenis aangaat als vlieger bij de LVA, de Luchtvaartafdeeling (met ee), een legeronderdeel want de Luchtmacht bestaat nog niet. Hij haalt daar op 4 september 1919 zijn brevet en treedt zo in de voetsporen van o.a. Plesman, die dat papiertje een jaar eerder haalde. Adriaan is inmiddels sergeant-vlieger. Op 1 april 1922 gaat hij met verlof  'buiten bezwaar van 's Rijks schatkist' en wordt hij vliegenier bij de K.L.M. (toen nog met puntjes). Hij heeft er inmiddels 750 vlieguren op zitten o.a. op de Nederlandse Spijker V.2, een kist met een motor van wel 80 pk!

Nu hij een baan met vooruitzichten heeft, trouwt Adriaan op 15 november 1922 met Berdina Brinkhoff uit het Limburgse Gennep. Het echtpaar gaat vlak bij Adriaans’ werk wonen en wel aan de Nieuwe Meerdijk in Rijk in de Haarlemmermeer. Of er in die tijd al een WRR (werk- en rusttijdenregeling) bestaat, is niet bekend maar op 24 april 1924 heeft Adriaan 215 oversteken over het Kanaal op zijn naam staan. Dat zijn, naast zijn andere vluchten, 430 starts en landingen in 2 jaar! Op die datum vertrekt hij met de Fokker F.III H-NABS van Croydon richting Waalhaven.

A rare picture of the Fokker F.III H-NABS
(source: Aviation archive Herman Dekker)

Aan boord twee passagiers, de heren Van Hien en Modderman, en 60 kgs vracht (à ƒ 0,80 pkg). De vlucht gaat via het aan de Kanaalkust gelegen Lympne om nog een pakje op te halen. Het vertrek ex Lympne mag Adriaan naar eigen (weers-)inzicht bepalen. Om 14.00 uur krijgt hij informatie dat de mist boven het Kanaal is opgetrokken en hij vertrekt. KLM-vliegeniers hebben instructie van de chef van de Vliegdienst, Dellaert, om het Kanaal over te steken tussen Dover en Folkestone enerzijds en Calais en Gravelines aan de Franse kant. Pijl lijkt dit ook gedaan te hebben; een getuige ziet de Fokker bij goed zicht nog bij Sandgate overkomen. Wel is het zo, zegt de getuige, dat de horizon door mist niet zichtbaar is... 

Dat is het laatste dat van Pijl en zijn passagiers is gezien. Om 17.00 uur is de Fokker nog steeds niet op Waalhaven gearriveerd. Ook de gebruikelijke overvliegberichten van Calais, Duinkerken en Oostende ontbreken. Pijl kan die niet zelf doorgeven want hij heeft geen radio aan boord, hij moet het met alleen een kompas doen. Zoektochten leveren niets op en men moet concluderen dat Pijl heeft geprobeerd boven het Kanaal onder de mist door te vliegen en daarbij met een klap het water heeft geraakt. Er is niet veel fantasie voor nodig om te bedenken wat dat met een machine, het woord 'kist' is hier meer op z'n plaats, doet die voornamelijk bestaat uit triplex (three-ply covering) en de ailerons zelfs uit een weefsel (fabric). Geen wonder dus dat er van de H-NABS niets is teruggevonden en van de inzittenden al evenmin. Daarmee geniet Adriaan Pijl de twijfelachtige eer exact 100 jaar geleden de eerste KLM-piloot te zijn geweest die tijdens de uitoefening van zijn beroep om het leven is gekomen.

Adriaan P.J. Pijl, approx. 1923
(coll. R.I.L. Pijl)

Het overlijden van Pijl is nooit formeel vastgesteld. Daarmee behoort hij tot een grote groep van vermiste personen. Er is een politie-instantie die zich daarmee bezighoudt: het Landelijk Bureau Vermiste Personen. Het bureau bemoeit zich zelfs met aangespoelde lichamen van personen die vanaf 1920 vermist zijn geraakt. Voor identificatie maakt men o.m. gebruik van een DNA-databank. Het DNA van een opgespoorde neef van Pijl, is hierin opgenomen. Maar dat heeft helaas (nog) niet tot resultaat geleid.

Tot slot: zeker in de begindagen van de luchtvaart hadden piloten vaak de status van 'Bekende Nederlander'. Denk aan Van der Hoop, Viruly, Parmentier, Gijsendorfer en Van Veenendaal. Pijl heeft het nooit zover gebracht, daarvoor is hij te jong overleden. Niettemin verdient hij het herinnerd te worden, niet alleen omdat hij de eerste K.L.M.-vlieger was die tijdens een (lijn)vlucht om het leven kwam maar ook omdat hij aan het begin heeft gestaan van de ontwikkeling van het vervoer van passagiers en vracht door de lucht. Dat dit alles in die tijd niet zonder risico's was, heeft hij op tragische wijze moeten ervaren.

Voor veel meer informatie over het verdwijnen van de H-NABS, zie een eerder blog en het indrukwekkende luchtvaartarchief van Herman Dekker.

Update 28 april 2024

Dit blog is ook gepubliceerd in Vrije Vogels nr. 230, het periodiek van de Vereniging Gepensioneerden KLM van april 2024. Met dank aan Henk van Rooijen!

                                           

English summary

On this day, it is exactly 100 years ago that aviator Adriaan Pieter Johannes Pijl disappeared over the English Channel. In a sense, he made history with this unfortunate incident. But I'll come back to that later. 

In KLM we have always been fond of so-called firsts. A first flight to a new destination, the first flight over the North Pole, and before WWII, the first flight to the former Dutch East Indies. Obviously, there always was a commercial/marketing reason behind all publications featuring these firsts. But some of these firsts did hardly get any attention, simply because it was not in the commercial interest of KLM. One of those forgotten events was the a.m. disappearance of Adriaan Pijl on April 24, 1924.

Adriaan was born in Amersfoort on November 22, 1895. His father was a military man and so were his brothers. In 1915 he joined the army and in 1918 he was transferred to the 5th Regt. Infantry. He signed a 5-year contract as a pilot with the Aviation Department. 

Father Leendert Pijl and (f.l.t.r.) sons Leendert,
Cornelis and Adriaan 
(photographer P.H. Kouw*, coll. R.I.L. Pijl)

In September 1919 he got his pilot's license. After having flown 750 hours on various aircraft types - a.o. the French Nieuport with an 80 hp (!) engine -, he joined K.L.M in April 1922. Shortly after he married Berdina Brinkhoff, a girl from Limburg. The couple rented some rooms near Adriaan's work, Schiphol Airport. That saved him a lot of commuting because when he was employed by K.L.M. for hardly two years, he made 215 Channel crossings. That amounts to an impressive 430 take-offs and landings! And he also flew to other places. When he was about to make crossing number 216, he was taking off at Lympne airport, a couple of miles from the English Channel coast. He arrived there from Croydon in his Fokker F.III with registration H-NABS. This aircraft had a payload of 770 kg. With two passengers on board and some cargo, Adriaan remained well within the limits of his Fokker. Before taking off, he received information that the fog over the Channel had disappeared. On his way back to Rotterdam Waalhaven, he was seen overflying Sandgate. This witness said there were good flying conditions but added that he could not see the horizon because of fog ...

When the Fokker did not arrive at Waalhaven airport three hours later, and there were no overflight reports from Calais, Dunkirk, and Ostend rescue aircraft took off. The fact that the Fokker did not have any radio equipment on board -Adriaan's only instrument was a compass- did not help to locate the aircraft. But despite all rescue efforts, the F.III and all three occupants remained missing. The most likely thing that happened was that the aircraft hit the water. One only needs a little imagination to visualize what such an impact does to the structure of this aircraft made of three-ply covering and some fabric here and there.

This incident is why Adriaan Pijl has the dubious honor of being the first K.L.M. pilot who died when practicing his profession.

Legally, to the best of my knowledge, Adriaan must still be considered a missing person. In The Netherlands, there is a police department looking for missing persons (or their remains). In the course of this investigation, I found a cousin of Pijl. He has been so kind to provide a police database with his DNA. But so far that did not provide any clues. 

Although in the early days of aviation, many pilots reached celebrity status, Adriaan was not among them. He simply died too young. Still, he was very instrumental in the development of air transport of passengers, cargo, and mail a little over 100 years ago. For all this, he deserves to be remembered!

For many more details about the disappearance of the H-NABS, please see my earlier blog.

* Based on the activities of this photographer in Nijmegen, the picture was taken in or before 1922.

Saved from the dustbin (12)

Up until approx 50 years ago air transport was for the privileged few. Fares were high and the necessity to travel was only felt by very few (business) people. Holiday travel hardly existed. And besides, air travel before WWII was not without risk. 
This atmosphere of exclusivity was certainly strengthened by the many celebrities descending from aircraft stairs, waving and smiling towards  their fans and the ever present (photographic) press.
However, celebrity was preceded by royalty. And KLM had its fair share of royal interest.  Below two examples.

King Albert I of Belgium pays a visit to ?

 The above picture was taken at an unknown location on an unknown date. Judging by the aircraft type it is probably some time after WWI. If the location was the airport of Waalhaven/Rotterdam, then it must have been after July 26, 1920 when the airport was opened.

Queen Wilhelmina of The Netherlands accompanied by KLM Managing Director Albert Plesman

It is likely that this picture is taken at Amsterdam Schiphol Airport shortly after WWII. The lady to the right looks like Princes Juliana, the Queen to be.

I believe that also representatives of the movie industry were willing eye catchers. In those days going to the movies was about the only entertainment for many people. So shooting pictures of eye blinding actresses combined with the adventurous air transport industry always created a certain degree of attention for many. Below two of  these "names".

Movie star Ava Gardner meets her technicians

American actress Ava Gardner (1922-1990) on her way to Barcelona via Schiphol Airport. The picture was probably taken in the 50s. 

Gina Lollobrigida (1927) with KLM stewardess Hoogestegers

Gina Lollobrigida, Italian actress and iconic sex symbol of the 1950s. In 1955 she played the leading part in a movie called The World's Most Beautiful Woman. The title of this movie became her nickname.

Winston and Lady Churchill arriving at Schiphol from Croydon on May 8, 1946. The aircraft is either the PH-TBD (DC3) or the PH-TBR (C47A)

Only young readers may not recognize the man with the cane in this picture. It is legendary British PM Winston Churchill, the man who forged the North Atlantic alliance that would be decisive for the outcome of WWII. His visit to The Netherlands lasted a week.  During his stay he was cheered by large crowds because they recognized his role during the war.

Dutch soccer team Feyenoord travelling to NY
with Douglas DC4 PH-TAT "Twenthe"

With an increasing number of international contacts, also soccer teams started travelling by air. Above the well known team from Rotterdam and below the also in those days famous Spanish Real Madrid.

Spanish soccer team Real Madrid on its way to Odense on Oct. 16, 1960. The aircraft is the Convair 340 PH CGC "Jacob Maris".

Frequent readers of this blog know these pictures appear here thanks to Bert Besseling† and Aris Zwart. The site of Herman Dekker is the source of all aircraft data shown in this post.

Saved from the dustbin (2)

Under this title, a number of pre-1966 photographs have been and will be published in this blog. One way or the other, all are related to KLM Royal Dutch Airlines. When possible, relevant details will be added. The origin of these pictures has been explained in 'dustbin #1'.


The KLM headoffice in The Hague has been designed by Dirk Roosenburg (1887-1962), an architect born and bred in The Hague. He knew KLM "founder" Albert Plesman since his youth and in 1936 Mr. Plesman asked him to make the office design. Much earlier, in 1919, the architect had been asked to make a design for the first KLM logo, which he did.
The first wing of the new headoffice was made available to KLM in 1940. During the war all building activities came to a stop but in 1946 building continued. At that time the picture below was taken. Today the building is owned by the Ministry of Traffic and Waterways.

The first wing of the KLM HQ in The Hague in 1946.
Further extensions have been built to the left.
The concrete structures alongside the road, are remains
from the war viz. anti tank obstacles.

As of August 1, 1947 KLM had a subsidiary in the former Dutch East Indies named the KLM Interinsulair Bedrijf (KLM-IIB). It operated domestic routes, between the many islands in the archipelago. Most of them were without any airport facilities.  Therefore, the use of Catalina Flyboats does not come as a surprise. KLM-IIB was in fact the predecessor of Garuda Indonesian Airways. Garuda came into being in 1949.

Unloading baggage from the PK-CTD, a Consolidated Catalina.
Note the KLM logo on the aircraft's nose.

In the years after WWII, a lot of Dutchmen emigrated to other continents with Australia, New Zealand, Canada and the USA being the most popular destinations. Usually they expected that in those countries there were more opportunities for a better future. Among them the Van der Dussen family from Rotterdam. The family consisted of Daddy, Mummy and eleven children which, even by Dutch standards then, was considered to be a small crowd. They went to California. The fact they travelled to New York by air probably drew a lot of media attention. In those days most emigrants travelled by ship to their new homeland. 

Newspaper article from the Utrechts
Nieuwsblad April 23, 1947

The Van der Dussen family boarding the KLM Lockheed Constellation
PH-TAU "Venlo" at Schiphol Airport on April 24, 1947.
Note the KLM stewardesses carrying the cradles in which the baby twin was "seated". 

Almost all models manufactured by Douglas have been operated by KLM. That included the DC-2. The picture below must have been taken before December 9, 1936 as on that date the DC-2 named "Lijster" (thrush) with registration PH-AKL crashed near Croydon, UK. The second aircraft, the PH-AKT "Toekan" (toucan) was confiscated by the Germans on May 16, 1940 and transferred to Lufthansa. I am unable to identify the third DC-2.

Douglas DC-2 line up and boarding passengers at Schiphol Airport

Update March 9, 2012 After publishing the above post about the emigration of the Van der Dussen family from Rotterdam to California back in 1947, I successfully tried to make contact with family members there. Please click 'reacties' below for excerpts from emails written by Marianne Carter Vander Dussen.

Combi-namen (4)

Deze keer vijf combi's die niet vreselijk geestig zijn maar wel als frappant zullen worden ervaren omdat juist diè twee namen tot elkaar "veroordeeld" zijn. 
Bij de eerste twee zal het frappante wel duidelijk zijn, althans wanneer u het spreekwoord van het schaap en de dam kent en weet dat Cupido het zoontje van Venus is, die met pijl en boog zijn "slachtoffers" treft. En dat u bij het beschouwen van deze namen, het niet zo nauw moet nemen met de spelling, dat had ik al eens gezegd.

Schaab-Dam

Pijl-Cupedo

Bij de volgende combi moet u wel weten dat er in het mij zeer bekende Amstelveense winkelcentrum een schoenenzaak is die Van Dun Modeschoe-nen heet ("met van DUN schoenen DIK tevreden"). Dus wanneer een Van Dun (nota bene uit Amstelveen) dan getrouwd blijkt te zijn met een Schoen...

van Dun-Schoen

Bij nummer vier moet, misschien alleen voor de jongeren onder ons, vermeld worden dat Albert Plesman als de oprichter van de KLM te boek staat en dat de KLM lange tijd een zeer succesvolle reclamecampagne met o.a. landende zwanen heeft gehad.

Plesman & Zwaan

Tot slot eentje die qua naamcombinatie niet helemaal zuiver op de graat is, maar toch te mooi om niet te noemen.

(Breedt) Bruijn-Boteram

Vandaag... (2)

Aanstelling van Plesman tot Directeur

Vandaag is het 92 jaar geleden dat de K.L.M. (toen nog met puntjes) door Albert Plesman  werd opgericht. Plesman was een ondernemende militaire vlieger, die net zoals de vermaarde Karel Doorman, zijn opleiding kreeg bij de Luchtvaartafdeeling (met twee e’s) te Soesterberg. Het woord ‘afdeeling’ sloeg op het gegeven dat er nog geen luchtmacht was en die eerste militaire vliegers deel uitmaakten van het Leger.

De oprichting op 7 oktober 1919 luidde het bestaan in van de enige luchtvaartmaatschappij ter wereld die nog steeds onder de oorspronkelijke naam vliegt, als je tenminste het verdwijnen van die puntjes buiten beschouwing laat. Bijzonder is ook wel dat de onderneming van Plesman nog voor de oprichting het predicaat ‘Koninklijk’ toegezegd had gekregen. De Secretarie van de Koningin (Wilhelmina) had al op 12 september 1919 laten weten dat het H.M. behaagd had “aan deze Maatschappij het praedicaat Koninklijk te verleenen”. Nou, als je dan geen goede start hebt… 

Het al verleende praedicaat "Koninklijke"

Die goede start werd mede mogelijk gemaakt, zouden ze tegenwoordig zeggen, door de fine fleur van de Nederlandse zakenwereld. Vier bank-instellingen deden mee: Lippmann, Rosenthal en Co (kreeg door de Duitsers in WO2 een zeer slechte naam), de Rotterdamsche Bankvereeniging, de Twentse Bank (opgegaan in ABN/AMRO) en de Nederlandsch Indische Handelsbank (later werd dit de Nationale Handelsbank). Daarnaast de Nederlandsche Handel Maatschappij (een kindje van Koning Willem I), de Koninklijke Nederlandsche Vereeniging voor Luchtvaart (nog steeds bekend onder de afkorting KNVvL), de Bataafsche Petroleum Mij (nu deel van Shell) en Wm. H. Müller en Co, de Rotterdamse rederij; de naam van de oprichter leeft nog voort in het Kröller-Müllermuseum.  En tot slot was daar nog Administratiekantoor Unitas, niet zo maar een kantoortje maar de beheerder van het venture capital van de SHV, de Steenkolen Handels-Vereeniging, de nog steeds bestaande multinational van de familie Fentener van Vlissingen. Deze bedrijven vormden de echte oprichters van de KLM en dus niet Plesman, die was ‘slechts’ de eerste Directeur maar wel de drijvende kracht achter de oprichting.

Overigens, de volledige naam bij de oprichting was: de Koninklijke …… voor Nederland & Koloniën want het was in die dagen niet meer dan logisch dat ook onze overzeese gebiedsdelen tot het werkterrein behoorden. En dat kwam later mooi uit want Indië zou een grote rol spelen bij de ontwikkeling van het nationale sentiment m.b.t. de KLM.

De uitnodiging voor de oprichting

Tot aan de fusie met Air France in 2004, is de KLM een zelfstandig bedrijf gebleven met soms wat meer, soms wat minder invloed van de Nederlandse overheid. Ook in 2004 meenden sommigen binnen het bedrijf dat het een echte fusie was waarbij de KLM ook nog het nodige te zeggen zou hebben. Met een aantal collega’s heb ik daar toen al met ongeloof op gereageerd. Het is wat kinderlijk te veronderstellen dat wanneer je in een verhouding van ongeveer 80:20 overgenomen wordt, er dan van enige gelijkwaardigheid sprake is.  De enige reden van belang, om de naam en entiteit KLM te laten voortbestaan, ligt op het juridisch, luchtvaart-politiek en misschien ook wel fiscaal vlak. Wanneer het ooit zo ver komt dat de eerste twee aspecten vanuit Brussel geregeld gaan worden, dan is dat meteen het einde van de (naam) KLM. Maar ja, het verhaal moest natuurlijk wel verkocht worden…

Er valt trouwens op 7 oktober nog een verjaardag te vieren en wel van…, inderdaad Air France! Dat bedrijf viert vandaag de 78e verjaardag (1933). Air France is een door de Franse overheid afgedwongen samensmelting van vier lokale maatschappijen. Vanaf de start heeft de Franse overheid zeggenschap binnen het bedrijf gehad. In 1933 was dat 25%. En die politieke invloed is tot op de dag van vandaag merkbaar.

Enfin, notre félicitations pour vos anniversaires. De drapeau kan in top.

Zal wel een Franse meeuw zijn...

De afgebeelde brieven zijn afkomstig uit het boek 'Vlucht KL-50', uitgegeven door Meijer Pers nv te Amsterdam in 1969.