Soldaat van Onstwedde

Willem Simon Venema

Vliegkamp Valkenburg is sinds oktober 2010 het toneel van de musical Soldaat van Oranje, een geromantiseerd oorlogsverhaal met een voor de hoofdpersoon happy end. Zo mooi is het daar in een wat verder verleden niet iedereen vergaan.
In de aanloop naar de 2e wereldoorlog werd, op papier althans, regeringszetel Den Haag door drie militaire vliegvelden beschermd: Ypenburg, Ockenburg en Valkenburg. Daarvan was Ypenburg veruit het best geoutilleerde veld en Valkenburg het minst. Valkenburg was aan het begin van de oorlog nog niet eens "af". Het had de kroon moeten worden op een eind jaren '30 gestart werkgelegenheidsproject. Ook het Amsterdamsche Bosch was zo ontstaan maar daar hoefden geen vliegtuigen te landen. Op Valkenburg was dat wel de bedoeling maar bij het uitbreken van de oorlog op 10 mei was dat nog niet mogelijk. Hoewel, landen kon wel maar de grond was nog zo drassig dat opstijgen niet goed mogelijk was, zoals de Duitsers tot hun schade hebben ervaren. Maar voordat ze die ervaring rijk waren, was Valkenburg deel van de Duitse plannen om Den Haag, lees Koningin en regering, zo spoedig mogelijk onder de voet te lopen. Ook in de Nederlandse plannen moest Valkenburg verdedigd worden. Daarom waren er rond het vliegveld, o.m. in de dorpen Katwijk, Noordwijk en Valkenburg, militairen gelegerd.

Geadresseerd aan H. Venema, Kockstraat 81, Den Haag

Tijdens de mobilisatie, eind augustus 1939, werden zo'n duizend Groningse dienstplichtigen als infanterist ingekwartierd in het Noord-Hollandse Bergen aan Zee. Ze behoorden toen tot het 12e Depotbataljon (in opleiding). Onder hen een 19-jarige achterneef van mijn schoonmoeder Trijntje Sibbeltje Venema. Zijn naam was Willem Simon Venema, geboren op 18 april 1920 in Onstwedde. Op 10 november 1939 schrijft hij een kaart aan Homme Venema, zijn achteroom en de vader van mijn schoonmoeder. Homme is dan al uit Groningen naar Den Haag vertrokken, daar was tenminste werk. Willem schrijft dat hij deel is van de 1e depotcompagnie van het Ie depotbataljon van het IIIe depotregiment (?) Infanterie. In militair jargon zou dat dan 1-I-3 R.I. geweest kunnen zijn.
Willem schrijft:

Beste familie,

Ik ben onder dienst, en

lig in het plaatsje

Bergen (N.H.) dus

niet zoo heel ver meer 

van U af en doe U

hierbij de hartelijke

groeten van mij Stadskanaal

en mij.

Ie Depot Bataljon

Ie Depot Compagnie

IIIe Depot Infanterie

Veldpost

De toevoeging 'Veldpost' maakte het mogelijk deze kaart zonder postzegel te versturen. De voorzijde van de kaart maakt duidelijk dat we hier met een soort legerpropaganda te maken hebben. Het gebruik van het woord 'Weermacht' doet wel wat Germaans aan.

Op zeker moment voor de Duitse inval op 10 mei 1940, zijn de inmiddels opgeleide (?) dienstplichtigen uit Bergen via Haarlem overgebracht naar Noordwijk. Daar maken zij deel uit van het 9e regiment infanterie. Willem en tenminste nog vier Groningers worden deel van 1-I-9 R.I.

Op 12 mei was de situatie zo dat een sterke Duitse strijdmacht na de herovering van het vliegveld in het dorp Valkenburg was ingesloten. Na zware gevechten kregen twee compagniën van I-9 R.I. opdracht om Valkenburg aan te vallen. Eén vanuit Katwijk a/d Rijn, de ander vanuit weilanden ten westen van Valkenburg. Bij deze gevechten is Willem om het leven gekomen. Kort daarna heeft hij zijn eerste rustplaats gevonden in een graf aan de Cantineweg in Katwijk a/d Rijn. Naast Willem zijn vermoedelijk bij de zelfde aanval ook de Groningers sergt. Couperus (Wonseradeel), korp. Fennema (Dantumadeel) en de soldaten Gankema (Appingedam) en Koning (Hoogezand) gesneuveld.

Pas tien dagen na zijn overlijden, wordt de familie hierover in kennis gesteld. Katwijk aan Zee als plaats van overlijden, berust waarschijnlijk op een misverstand. Maar hemelsbreed is Katwijk a/d Rijn niet ver weg. Op 9 augustus 1940 wordt de overlijdensakte in zijn geboorteplaats Onstwedde opgemaakt.

Akte van overlijden d.d. 9-8-1940

Willem's naam staat ook genoemd op de Erelijst van Gevallenen 1940-1945.

Willem is herbegraven op de Gemeentelijke Begraafplaats aan de Brugstraat in Stadskanaal. Daar ligt hij naast zijn vader en moeder die daar in resp. 1963 en 1983 begraven zijn. Zijn jongste zusje Kiny verzorgt nog steeds zijn graf en voorziet ook de graven van twee Canadezen van de R.C.A.F., sergt. G.E.C. Coldron (22) en flt. sergt. R. Grabek (21), van bloemen.

Graves of R.C.A.F. crew members

Bronnen:

Bergense Kroniek, nov. 2007

http://www.mei1940.nl

E.H. Brongers De slag om de Residentie 1940

https://oorlogsgravenstichting.nl/

http://www.oorlogsgravendenhaag.com
https://www.wiewaswie.nl/
Privé collectie (foto en ansichtkaart)
Foto oorlogsgraven R.C.A.F.: https://www.online-begraafplaatsen.nl/

Vandaag ... (4)

Vandaag zou mijn schoonmoeder, Trijntje Sibbeltje Orie-Venema, 92 jaar geworden zijn. Dat heeft ze helaas niet gehaald. Op een paar weken na, is ze 87 geworden.
Truus, want zo werd zij genoemd sinds de familie in Den Haag woonde, was de vierde dochter en het vijfde kind van Ietje Klopstra (1892-1983) en Homme Venema (1889-1965). Ze is geboren op 5 maart 1920 in het Groningse Onstwedde. Het tragische was dat voor haar geboorte al vier kinderen overleden waren en wel in 1914, 1917, 1918 en 1919. Het kind dat in 1918 overleed, ook Trijntje Sibbeltje geheten, overleed als gevolg van de 'Spaansche' ziekte/griep. Die ziekte, die als pandemie de geschiedenis is ingegaan, heeft vanaf ongeveer augustus 1918 in Oost-Groningen ongeveer 10% van de bevolking het leven gekost! 
In totaal zijn er drie kinderen geweest met de namen Trijntje Sibbeltje. Trijntje was een vernoeming naar grootmoeder van vaders kant, Trijntje Knip (ca. 1868-1936). Sibbeltje was afkomstig van haar grootmoeder van moeders kant, Sibbeldina Schokker (1864-1895).

Trijntje, ong. 3 jaar oud

Waarschijnlijk kort na de geboorte van haar jongste broertje Mattheus Rutgert op 17 februari 1922, verhuisde het gezin van Onstwedde naar de Brugkade op Stadskanaal. 

Het gezin Venema-Klopstra woonde in het eerste huis rechts.
Het staat er nog steeds, het water is inmiddels gedempt.

De vader van Trijntje werkte als metaalarbeider om de hoek bij scheepswerf Holtman aan de Hoofdkade. Het bedrijf bestaat nog en is nu een jachtwerf.
Goed een jaar voor het vertrek naar Den Haag, veroorzaakt door de slechte arbeidsomstandigheden in Oost-Groningen, werd onderstaande foto van het gezin Venema-Klopstra gemaakt.

De foto is gemaakt op 8-10-1933. V.l.n.r. Vader Homme,
 zoon Mattheus, Trijntje en  moeder Ietje. In die tijd was het
inkleuren van foto's gebruikelijk.

Rond december 1934 verhuisde men naar Den Haag, naar de Cillierstraat in de Paul Krugerbuurt. Dat moet een cultuurschok zijn geweest, van het platteland van Oost-Groningen naar een volksbuurt in Den Haag. Daar kon Homme komen werken bij zijn zwager, Henderikus Klopstra (1890-1968) die een koperslagerij had. (De familienaam Klopstra was dus zeer toepasselijk :-) Maar in ernst, namen die eindigen op -stra zijn vaak terug te voeren op aardrijkskundige namen of topografische begrippen.)
In de jaren kort voor de 2e wereldoorlog ontmoette Truus haar Henk. Onderstaande foto is genomen in hun verkeringstijd. Het is helaas geen kleurenfoto anders zou haar opvallende rode haar nog beter tot z'n recht gekomen zijn. 

Truus Venema en Henk Orie tijdens hun
verkeringstijd in een Haags park, ca. 1939.

Truus en Henk trouwden op 28-10-1942 in Den Haag en kregen twee kinderen, Jeanne nog tijdens de oorlog en Homme ruim een jaar daarna. Terwijl Henk lange tijd letterlijk dag en nacht werkte bestierde Truus het gezin en het huishouden. Haar gastvrijheid was welhaast spreekwoordelijk, iedereen kon altijd blijven eten. In die tijd was het nog niet zo gebruikelijk om uitgebreid met vakantie te gaan maar dagjes uit, dat werd wel gedaan. Op de foto hieronder staat Truus met kinderen en ouders op weg naar Madurodam.

Op weg naar het in juni 1952 geopende Madurodam.
Op de achtergrond het toenmalige en inmiddels afgebouwde KLM-hoofdkantoor aan de Haagse Plesmanweg.

Hoewel ik dat natuurlijk nog niet wist, maakte ik in 1958 kennis met mijn a.s. schoonmoeder. Van het begin af aan hebben we het goed met elkaar kunnen vinden. Klassieke moppen over schoonmoeders zijn aan mij niet besteed. (Wat is het voordeel van een Japanse echtgenote? Dan woont je schoonmoeder in Tokyo. Huhu, wat een humor.) Als je niet beter wist dat ze uit Groningen kwam, dan zou je haar voor een Bourgondische verslijten. Gezelligheid, zorgzaamheid, alles voor een ander over hebben, het stond allemaal hoog bij haar in het vaandel. Kortom, een vrouw die ik in mijn hart draag, nu en voor altijd!

Truus Orie-Venema 1920-2007

Alle hiervoor genoemde personen staan gerangschikt in onderstaand geneagram.